Ateizm: Batı’da inançsızlık, Doğu’da dine tepki mi?

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ateizm kavramı bir yaratıcıya, bir Tanrı’ya inanmamaktır. Ancak ateizm anlayışı insanların içinde yaşadıkları toplumun iklimiyle şekillenir. Bu nedenle Batı dünyasında ateistlik ile Müslüman toplumlardaki ateistlik arasında ton farkı oluştuğunu söylemek mümkündür.

Batı’da ateizm çoğu zaman sekülerleşme sürecinin doğal bir sonucudur. Din kamusal hayatta belirleyici değildir; birey ile Tanrı arasındaki ilişki özel alana aittir. Bu ortamda ateizm genellikle sessiz bir pozisyondur: “İnanmıyorum.” Bu ifade çoğu zaman bir kimlik savaşı ya da kültürel kopuş anlamı taşımaz. Kişi dindar olabilir ya da olmayabilir; bu, sosyal düzeni temelden sarsan bir tercih değildir.

Ateizm otoriteye itiraz

Ancak Müslüman toplumlarda durum farklı bir sosyolojik zemine oturur. Din yalnızca bireysel inanç değil; kültür, aile yapısı, ahlak anlayışı ve hatta toplumsal aidiyetle iç içedir. Bu bağlamda ateizm, yalnızca Tanrı inancının reddi olarak algılanmayabilir. Çoğu zaman bir normdan kopuş, geleneksel yapıya mesafe koyma ya da otoriteye itiraz şeklinde yorumlanır.

Tam da bu noktada ateizm, bazı bireylerde yalnızca “inanmama” hali olmaktan çıkıp daha eleştirel hatta zaman zaman tepkisel bir söyleme dönüşebilir. Bunun nedeni ateizmin özünün değişmesi değil; içinde doğduğu toplumsal gerilimin farklı olmasıdır. Dini baskı deneyimi yaşayan bireylerde eleştirel ton daha yüksek olabilir. Böylece ateizm, bazı örneklerde din karşıtlığıyla iç içe görünür hale gelir.

Ancak burada dikkatli olmak gerekir. Müslüman toplumlarda ateist olan herkes din düşmanı değildir; Batı’daki her ateist de dine kayıtsız değildir.

Özetle şu söylenebilir:
Batı’da ateizm çoğunlukla bireysel bir inanç pozisyonu olarak yaşanırken, Müslüman doğu toplumlarında bazı durumlarda daha kimliksel ve tepkisel bir çerçevede görünür olabilir. Bunda siyasal İslam’ın da etkisi vardır.

Fark ateizmin tanımında değil, toplumların dinle kurduğu ilişkinin niteliğindedir.